شايد حقيقت اين باشد كه آنچه آن منجي جهان گستر خواسته است را بكار نبستهايم و دستورات او را آنگونه كه خود خواستهايم تعبير و تفسير كردهايم و شايد بايد درباره مفاهيمي چون انتظار، عدالت، اخلاق، تعبد و... دوباره و دوباره بينديشيم تا خود را بتوانيم با خواستههاي حضرتش بيشتر تطبيق دهيم. به بهانه اين روز خجسته با حجت الاسلام علوي تهراني درباره مفهوم انتظار از منظر تعقل ديني به گفتوگو نشستيم.
پيامبري براي آخرالزمان
حجت الاسلام علوي تهراني در تبيين آغاز ولايت حضرت مهدي(عج) بر گستره گيتي در روز نهم ربيع الاول به همشهري جمعه گفت: شريعت اسلام در روز 18 ذي الحجه سال دهم هجري در غدير خم به واسطه معرفي حضرت اميرالمومنين(ع) به عنوان جانشين و وصي پيامبر اكرم(ص) به كمال رسيد.
اين كمال در همان روز توسط پيامبر(ص) تفسير شد كه اوصيا و امامان بعد از رسول(ص) دوازده نفر هستند و نام هريك توسط آن حضرت اعلام شد. وي افزود: اين اوصياي مكرم هريك در زمان خود حجت بودند و ولايتشان تبلور ولايت پيامبرخاتم(ص) بوده است و اين سلسله هدايت، پس از شهادت امام حسن عسکري(ع) به امام زمان(عج) ختم ميشود.
هر آنچه كه در باب ولايت پيامبر اكرم(ص) و اميرالمومنين(ع) قائليم، همه براي ساير امامان و در نتيجه براي امام زمان(عج) نيز قائليم، يعني همان علم و عصمت و جايگاه رفيع هدايت و.... اين استاد حوزه و دانشگاه بر نقش ديگري از حضرت ولي عصر(عج) تاكيد كرد و ادامه داد: بعلاوه اينكه امام زمان(عج) متمم و به انجام رساننده اهداف انبياست، زيرا در قرآن در سوره حديد آيه 25 هدف ارسال پيامبران و نزول كتابهاي آسماني اقامه عدالت و قسط بيان شده است و اين مهم اتفاقي است كه روايات ما از جريانات پس از ظهور حضرت مهدي(عج) ميدانند.
البته به قضاوت وجدان و تاريخ هيچ دورهاي پيدا نميشود كه اين هدف تحقق عيني پيدا كرده باشد، حتي در زمان پيامبر(ص) و اميرالمومنين(ع) نيز اين اتفاق صورت نگرفت، پس ولايت امام زمان(عج) يعني به تحقق رسيدن هدف انبياي الهي كه همان جاري شدن قسط و عدالت است.
قسط و عدل از منظر اخلاق
حجت الاسلام علوي در تبيين معناي قسط تصريح كرد: آنچه از مفاد آيه درباره قسط و عدل بيان كرده، به نظر ميرسد عدالتي با مفهوم گستردهتر نسبت به آنچه ما امروز به آن عدالت اطلاق ميكنيم، مد نظر باشد. معنايي كه به جنبههاي اخلاقي هم تسري پيدا ميكند و از مفهوم عدالت اجتماعي فراتر است.
وي اهميت اين موضوع را با مثالي از پيامبراكرم(ص) توضيح مي دهد:مثلاً پيامبر خاتم(ص) داراي بالاترين مراتب عبوديت بشري است، در مراتب معرفتي و توحيدي هم به صدره المنتهي رسيده است، اما خداوند باري تعالي، پيامبر(ص) را در قرآن به اخلاقش ستايش كرده است. پس اخلاق در همه عرصهها مقدم است و به طريق اولي در مفهوم عدالت نيز اينچنين است.
امام جماعت مسجد اميرالمومنين(ع) در تبيين جايگاه عدالت اخلاقي اظهار داشت: انسان داراي سه قوه است كه هريك بايد به حد اعتدال خود برسد تا انسان به كمال خود نائل شود؛ قوه شهويه كه اعتدال آن عفت است، قوه غضبيه كه اعتدال آن شجاعت است و قوه ناطقه كه حد اعتدال آن حكمت است.
لازمه تبلور كمال در انسان اعتدال در هر سه قوه است كه براي اين منظور بايد در جامعه عدالت اجتماعي حاكم باشد. براي تحقق عدالت اجتماعي سه عنصر لازم است يكي امامي كه عادل است، دوم اجتماعي كه بستر اجراي عدالت هستند و سوم مردمي كه عدالت و جوانب آن را بپذيرند كه اين ضلع سوم حتماً زمينهسازيش نياز به اخلاق دارد. از اين رو توجه به اخلاق در جهت تدارك بستر كمال انساني ضروري است.
فرمول قيام امام زمان(عج)
حجت الاسلام علوي تهراني ادامه داد: حال كه امام عادل كه همان امام زمان(عج) است را داريم چه بايد بكنيم كه زمينه عدالت گستريش كه هدف ظهور آن حضرت است را فراهم كنيم؟ بايد گفت كه فرمول انقلاب و قيام امام زمان(عج) با فرمول قيام اجدادشان يكسان است، چون هدف واحد است و البته روشها ممكن است متفاوت باشد.
وي در بيان فرمول انقلاب امام زمان(عج) به روايتي از امام صادق(ع) اشاره ميكند و ميگويد: فردي به نام حسن سهل خراساني به امام صادق(ع) عرضه داشت؛ شما كه چهار هزار شاگرد فقط در كلاس درستان داريد، چرا عليه حكومت جور قيام نميكنيد؟ حضرت صادق(ع) با اشاره به يك گله كوچك گوسفند ميفرمايد: اگر به اندازه تعداد اين گله يار داشتم قيام ميكردم.
استاد علوي تهراني ادامه داد: بايد توجه داشت كه يار با شاگرد و... فرق دارد، پس امام از يار چه ميخواهند كه همه جا پيدا نميشود؟ آن فرد خراساني به امام صادق(ع) گفت ما در خراسان تعداد زيادي شيعه هستيم كه اگر شما امر كنيد در ركابتان خواهيم بود. حضرت رو كرد به وي و فرمود: يعني هر كاري ما بگوييم انجام ميدهيد؟
خراساني گفت: آري. حضرت با دست تنور روشن خانه را نشان دادند و به خراساني گفتند برو داخل تنور. آن خراساني متعجب شد و با اما و اگر امتناع نمود. امام(ع) رو كرد به يكي از اصحابش و به وي فرمود داخل تنور برو. آن صحابه اين كار را كرد و داخل تنور روشن رفت و به قدرت تكويني امام(ع) آسيبي نديد. حضرت به مرد خراساني گفت: از اين ياران چند تن در خراسان داريد. آن فرد گفت: هيچ.
يارِ تنوري ميخواهد
حجت الاسلام علوي تأكيد كرد: امام زمان(عج) يار تنوري ميخواهد، امام يار مطيع ميخواهد، فرمول قيام امام زمان(عج) هم همين است كه اگر يار تنوري نداشته باشد همان رفتاري كه با اجدادش شد با وي هم ميشود، چون معلوم ميشود كه مردم پذيرش عدالت امام را ندارند.
البته بايد توجه داشت كه قيام امام زمان(عج) مربوط به مردم تهران و ايران نيست، قيام امام زمان(عج) براي جهان و بشريت است و الان خيلي از مردم جهان كسي به نام مهدي(عج) را نميشناسند كه بخواهند خود را در مسير آماده شدن براي او قرار دهند.
وي ضمن تعريف مفهوم انتظار در ترويج عدالت و اخلاق، درباره وظيفه ما در قبال حضرت مهدي(عج) معتقد است: تلقي غلطي كه در جامعه وجود دارد اين است كه وقتي نابسامانيها وجود دارد ميگوييم امام زمان(عج) ميآيد و مشكلات را حل ميكند، اگر قرار بود امام زمان بيايد و همه مشكلات را خودش درست كند كه اصلاً نميرفت، بلكه ميماند و به قدرت الهي همه كارها را خودش درست ميكرد.
قرار است امام پا به پاي مردم، جامعه را به كمال برساند، به عدالت برساند، به رفاه برساند و... پس بايد مردم هم آماده شوند و زمينه تحقق برنامههاي امام زمان(عج) را در خود فراهم كنند. استاد علوي افزود: امام زمان(عج) نقش رشد دادن و به كمال رساندن بشريت را برعهده دارند، ايشان ميآيند كه غايت و آرمان انسانيت را در ميان مردم متجلي كنند و همانطور كه اشاره شد نياز به ظرفيت پذيرش از سوي مردم ضروري است.
ضابطه اجتماعي مقدم بر ضابطه فردي
استاد علوي تهراني در بيان وظيفه حكومتي كه داعيه زمينهسازي ظهور امام زمان(عج) را داد و گفت: حكومتي كه ميخواهد مسير امام زمان(عج) را هموار كند بايد مبتني بر قرآن و سنت پيامبر(ص) و امامان(ع) باشد، يعني بايد ارزشهاي قرآني و سنت پيامبر(ص) در جامعه حاكم و جاري شود.
وي درباره وظيفه مردم در اين خصوص تصريح كرد: وظيفه ما اين است كه مسلماني خود را خوب اجرا كنيم، ولي مشكل اين است كه ما معناي مسلماني را متوجه نشديم و به برخي اعمال و اوراد اكتفا ميكنيم كه از نظر شريعت چندان ارزش نيست.
مثلاً از پيامبر اكرم(ص) روايت داريم كه اگر ميخواهيد ببينيد كسي اهل ايمان است نگاه نكنيد كه چقدر نماز ميخواند، چقدر حج ميرود، بلكه ببينيد وفاي به عهد ميكند و امانتداري را به جا ميآورد؟!
يعني پيامبر(ص) دست ميگذارد روي ضابطه اجتماعي و نماز كه يك ضابطه فردي است را معيار قرار نميدهد، زيرا اسلام دين را در روابط اجتماعي تعريف كرده است و اينها را از نشانههاي ايمان و دينمداري ميداند. البته اين بدان معني نيست كه جنبههاي فردي را ترك كنيم بلكه نماز و روزه و... لازم است، اما كافي نيست بلكه هنگامي كه اين جنبههاي فردي دركنار جنبههاي اجتماعي قرار ميگيرد، آن نماز ميشود معراج مومن.
او ضمن اشاره مجدد به عدم درك صحيح دينمداري افزود: امروزه نميتوانيم بگوييم مردم قاصرند بلكه همه مقصريم چون تكتكمان تعاليم اسلام را در خود پياده نكردهايم. البته مسئولان هم وظيفه دارند كه اين تعاليم را فرهنگسازي كنند.
در دنياي ارتباطات و عصر رسانه، ما حتي از راديو و تلويزيون هم در جهت زمينهسازي ظهور امام زمان(عج) آنطور كه بايد و شايد استفاده نميكنيم و اكتفا كردهايم به پخش سخنراني و موعظه و... و حركت اساسي و زيربنايي صورت نميگيرد.
اعتقاد و عمل
حجت الاسلام علوي تهراني در تشريح و تبيين بيشتر موضوع انتظار تصريح كرد: انتطار يعني يك تحول دروني در دو محور، در محور منشاء كه نياز به يك ايدئولوژي دارد و دوم در محور لازمه كه حركت را نياز دارد. يعني اعتقاد ما به اينكه امام زمان(عج) از ما چه ميخواهد و سپس حركت به سوي آنچه او ميخواهد.
براي همين است كه ميگويند انتطار يك عمل است و عمل بدون استراتژي نميشود كه استراتژيش همان اعتقاد است كه بدانيم امام از ما چه ميخواهد و در مرحله عملياتي كردن آن استراتژي اينكه خود را به آن سو حركت دهيم، بايد آب را از سراب تشخيص دهيم و به سمت آب حركت كنيم.
البته به نظر ميرسد كار آساني است، اما در حقيقت كار بسيار مشكلي در پيش است چنانكه هميشه مهدي گفتن آسان است و مهدوي شدن مشكل، اما شدني است، زيرا كه تاريخ همواره نمونههاي فراواني از نام مهدويون را بر دل خود به يادگار داشته است.
همشهری جمعه ۱۸ اسفند ۱۳۸۷
